Bonsai

Kenmerken en vormen

Bonsai is geen aparte plantensoort, maar een eeuwenoude kweekkunst, waarbij bomen en struiken in miniatuurvorm worden gekweekt in een schaal of ondiepe pot. Het doel is niet om een ‘klein plantje’ te maken, maar om een volwassen boom in het klein uit te beelden.

Je herkent een bonsai boom aan de unieke, boomvormige uitstraling, inclusief houtachtige stam en takstructuur. Door snoei, bedrading en een kleine pot groeit de plant langzaam en blijft hij compact en heeft de boom kleine bladeren, terwijl hij de uitstraling van een oude boom krijgt. Of een bonsai boom bloeit, is afhankelijk van de gebruikte plantensoort.

Omdat bonsai geen botanische soort is, maar een kweekkunst, hoort bonsai niet bij een vaste plantenfamilie. Diverse bomen en houtige struiken kunnen als bonsai worden gevormd.

Bonsai boom verzorgen

Zo verzorg je jouw miniatuurboom zo goed mogelijk:

• Geef de bonsai boom een plek met veel indirect zonlicht (niet in de volle zon).
• Zorg ervoor dat de potgrond continu lichtvochtig blijft (voorkom dat de kluit uitdroogt), maar maak de grond niet te nat.
• Hoe vaak je bonsai water nodig heeft, is afhankelijk van de soort, potmaat, standplaats en het seizoen. In de lente en zomer heeft een bonsai meer water nodig dan in de herfst en winter.
• Geef bonsai in het groeiseizoen (lente en zomer) eens per 3 weken plantenvoeding.
• In de zomer, als het buiten warmer is dan 12°C, kan een bonsai ook buiten staan (beschut/overdekt).
• Check de verzorgingstips die specifiek bij jouw miniatuurboom passen, want elke bonsai is anders.
• Je kunt de boompjes in de gewenste vorm brengen door te snoeien of de vertakking met ijzerdraad te begeleiden.

Welke soorten bonsai zijn er?

Omdat bonsai geen botanische soort is - de plant kan afkomstig zijn van verschillende plantensoorten - zijn er geen officiële bonsaisoorten. Er zijn wel plantensoorten die vaak als kamerplant worden gekweekt. De meest bekende zijn:

• Ficus bonsai (Ficus microcarpa / Ficus retusa): dit is de populairste kamerbonsai. Ficus bonsai is sterk en goed bestand tegen droge lucht. Je herkent de Ficus bonsai aan de glanzende, ovale bladeren en karakteristieke dikke stam.
• Chinese iep bonsai (Ulmus parvifolia): dit is een elegante bonsai met kleine, fijne blaadjes en een mooie vertakking. Deze bonsai is geschikt voor binnen, maar doet het buiten vaak beter.
• Jade bonsai (Crassula ovata): deze vetplant is te herkennen aan de dikke, ronde bladeren. Doordat het een vetplant is, is het een zeer makkelijke kamerplant die relatief weinig water nodig heeft.
• Schefflera bonsai (Schefflera arboricola): deze tropische plant herken je aan de handvormige bladeren. De plant groeit relatief snel en is daardoor makkelijk te vormen als bonsai. Ideaal voor beginners!

Is een bonsai giftig?

Of een bonsia boom giftig is, ligt aan de soort. Ficus bonsai is licht giftig voor huisdieren zoals honden en katten. Jade bonsai (crassula) is giftig voor huisdieren. Controleer altijd de specifieke soort bij twijfel.

Bonsai in vorm snoeien: wanneer en hoe?

Snoei een bonsai bij voorkeur tussen maart en mei. In de zomer kun je licht snoeien om de vorm mooi strak te houden. In de herfst en winter (rustperiode) snoei je een bonsai liever niet.

Het karakter van een miniatuurboom kun je zelf bepalen, door de boom te snoeien naar wens. Met deze stappen ga je zelfverzekerd aan de slag:

1. Kijk goed naar je boom: neem afstand en bepaal de gewenste vorm. Welke takken leiden af? En welke takken moet je behouden?
2. Verwijder storende takken. Knip bijvoorbeeld takken weg die elkaar kruisen, die naar binnen groeien, of die een mooie vorm verstoren.
3. Werk van grof naar fijn: begin met de grote lijnen van de boom en werk daarna de details uit.
4. Check de bonsai van alle kanten: snoei niet te veel in een keer! Bekijk je bonsai van alle kanten. Zo voorkom je dat je de boom uit balans snoeit.

Symboliek van Bonsai

Bonsai kent verschillende symbolische betekenissen. Allereerst staan de miniatuurbomen symbool voor geduld en zorg. Dit heeft te maken met de aandacht en toewijding die nodig zijn om de plant tot miniatuurboom te laten groeien. Daarnaast staat bonsai symbool voor harmonie en balans tussen mens en natuur. In een bonsai komt alles samen: vorm, groei en ruimte en niks overheerst. Tot slot staat bonsai symbool voor geluk en welzijn. Het wordt vaak gezien als plant om iemand voorspoed te wensen. Bonsai is daarmee ook een populair geschenk voor verschillende gelegenheden, zoals een verhuizing, verjaardag en als beterschapscadeau.

Herkomst van Bonsai

De oorsprong van de kunstvorm bonsai ligt in China, waar al meer dan duizend jaar geleden miniatuurbomen werden gekweekt, bekend als penjing, wat ‘landschap in schaal’ betekent. Later werd deze kunstvorm overgenomen en verder ontwikkeld in Japan, waar bonsai zijn kenmerkende stijl en filosofie kreeg. De nadruk ligt op eenvoud, balans en het nabootsen van de natuur in haar meest pure vorm. Japanners maakten deze kunstvorm internationaal bekend.

Tegenwoordig wordt bonsai als kunstvorm wereldwijd beoefend. Over de hele wereld houden liefhebbers zich bezig met kweken, vormen en verzorgen van deze bijzondere bomen.