Wat zijn vleesetende planten?
Vleesetende planten, ook wel carnivore planten genoemd, vangen insecten en verteren ze. In het wild groeien deze vleesetende planten in moerassen, venen en op natte heide. Daar zit bijna geen voeding in de grond, dus halen ze hun stikstof en andere bouwstoffen uit vliegjes, muggen en mieren. Hun energie maken ze net als andere planten uit zonlicht. Een gevangen insect is voor hen dus meer een toetje dan een hoofdgerecht.
Je vingers zijn veilig. Zelfs de grootste vleeseter op je vensterbank heeft het alleen op kleine insecten gemunt. Ook in Nederland groeien trouwens vleesetende planten in het wild: Zonnedauw en Vetblad vind je hier op natte, voedselarme plekken.
Venusvliegenvanger: vleesetende plant met tanden
De Venusvliegenvanger, ook wel venusvliegenval of Dionaea genoemd, heeft vangbladeren met "tanden" langs de rand. In de zon kleuren ze van binnen rood. Van nature groeit hij alleen in een klein moerasgebied in North en South Carolina in de Verenigde Staten. In huis wil hij zoveel mogelijk zon, dus een vensterbank op het zuiden is ideaal. Elke val kan maar een paar keer dichtklappen voordat het blad afsterft. Hoe verleidelijk ook, prik er dus niet met je vinger in. In de herfst en winter rust de plant op een koele plek en ziet hij er wat verlept uit. Dat hoort zo, in het voorjaar maakt hij nieuwe vallen.
Zonnedauw: vleesetende plant met glinsterende druppels
Zonnedauw (Drosera) dankt zijn naam aan de druppeltjes op z’n bladeren, die glinsteren als ochtenddauw. De Zonnedauw komt bijna overal ter wereld voor, met uitzondering van Antarctica. Ze zien eruit als iets lekkers, en dat is precies wat de vliegjes ook denken. Er zijn honderden soorten, van kleine rozetjes tot planten met lange, smalle bladeren. In huis zie je vaak de Kaapse zonnedauw (Drosera capensis). Die groeit snel en hoeft in de winter niet koel te staan. Zet Zonnedauw op een lichte plek en houd de grond altijd vochtig. Maakt de plant een bloemsteel? Die mag je wegknippen, dan gaat de energie naar nieuwe vangbladeren.
Bekerplant: tropische vleesetende plant met hangende bekers
De Bekerplant (Nepenthes) komt uit het regenwoud van Zuidoost-Azië, waar ze tegen bomen op klimt. Aan het uiteinde van haar bladeren groeien rankjes, en aan die rankjes hangen bekers met een dekseltje erboven. De bekers zijn groen, rood of gevlekt en bungelen als lampionnetjes aan de plant. De Bekerplant staat graag licht, maar niet in de felle middagzon, en houdt van vochtige lucht. Een badkamer met daglicht vindt ze dan ook prima. In een hangpot komen de bekers het mooist uit. Ideeën nodig? Bekijk deze hangplanten voor binnen.
Trompetbekerplant: rechtopstaande bekers voor op een lichte plek
De Trompetbekerplant (Sarracenia) wordt vaak verward met de Bekerplant, maar het zijn echt twee verschillende planten. Bij de Trompetbekerplant hangen de bekers niet, ze staan rechtop als een bosje smalle trompetten. Door de gekleurde adertjes en het kapje bovenop lijken ze op een bloem, en daar trappen insecten in. De plant komt uit de moerassen in het zuidoosten van de Verenigde Staten en houdt van veel licht en natte voeten. In de zomer mag ze naar buiten, bijvoorbeeld op het balkon of aan de rand van de vijver. In de winter rust ze op een koele plek.
Vetblad: vleesetende plant tegen fruitvliegjes
Vetblad (Pinguicula) valt minder op dan de rest. Je ziet een rozet van glanzende blaadjes en denkt aan een vetplantje. Maar die glans is lijm, en daar blijven fruitvliegjes en rouwmuggen aan plakken. Zet hem dus in de keuken, of tussen kamerplanten waar rouwmuggen rond de potgrond hangen. Ondertussen maakt Vetblad ook nog bloemetjes in roze, paars of wit op dunne steeltjes. Kies een lichte plek zonder felle middagzon. De meeste soorten voor in huis komen uit Mexico en staan in de winter wat droger.
Hoe werken de vallen van vleesetende planten?
Vleesetende planten hebben verschillende manieren om hun prooi te vangen. Bij de soorten voor in huis zie je er drie.
De klapval vind je bij de Venusvliegenvanger. Zijn vangbladeren lijken op een open mond met tanden langs de rand. Aan de binnenkant zitten een paar gevoelige haartjes. Raakt een insect binnen ongeveer 20 seconden twee keer zo'n haartje aan, dan klapt het blad in een fractie van een seconde dicht. Door die dubbele check klapt de plant niet bij elke regendruppel dicht.
De kleefval werkt als vliegenpapier en zie je bij Zonnedauw en Vetblad. De bladeren van Zonnedauw zitten vol haartjes met kleverige druppels, die insecten voor nectar aanzien. Eenmaal geland komt een vlieg niet meer los, en het blad krult zich langzaam om haar heen. Bij Vetblad ligt de lijm als een dun, glanzend laagje direct op het blad. Daardoor zie je minder snel dat je met een vleesetende plant te maken hebt.
De bekerval hoort bij de Bekerplant en de Trompetbekerplant. Hun bladeren vormen een beker met zoete nectar bij de rand. Die rand is glad, dus een insect dat op de nectar afkomt, glijdt naar binnen. Onderin ligt een laagje verteringsvocht. Naar boven klimmen lukt niet meer, want de wand is te glad of zit vol haartjes die naar beneden wijzen. Een glijbaan zonder trap, zeg maar.
Charles Darwin vond vleesetende planten zo fascinerend dat hij er in 1875 een heel boek over schreef. De Venusvliegenvanger noemde hij een van de wonderlijkste planten ter wereld.
Vleesetende planten verzorgen: zo blijven ze gezond
Vleesetende planten verzorg je anders dan de meeste kamerplanten. Wat je Monstera fijn vindt, is voor een vleeseter vaak juist slecht. Dat begint bij het water. Geef bij voorkeur regenwater of gedemineraliseerd water, want de kalk en mineralen uit de kraan verdragen de wortels niet zo goed. De Venusvliegenvanger, Zonnedauw en Trompetbekerplant staan graag met hun pot in een laagje water op een schotel. De Bekerplant en Vetblad houden de grond liever vochtig, zonder natte voeten.
Potgrond en plantenvoeding mag je overslaan. Gebruik speciale, voedselarme grond voor vleesetende planten, die je bij het tuincentrum vindt. Bijvoeren met mensenvoer is sterk af te raden en niet nodig: dat maakt de plant ziek. Knip bruine of zwarte vallen en bladeren weg, zodat er geen schimmel op komt. Meer verzorgingstips lees je in onze gids over vleesetende planten en in de basisregels voor het verzorgen van kamerplanten.
Een vleesetende plant kan niet tegen gewone potgrond en heeft geen voeding nodig. Zet hem in speciale, voedselarme grond voor vleesetende planten.
Veelgestelde vragen over vleesetende planten
Moet je vleesetende planten voeren?
Nee. Vleesetende planten maken hun energie zelf uit zonlicht en vangen in huis vaak genoeg zelf een insectje. Geef ze nooit stukjes vlees, want dat gaat rotten.
Wat voor water geef je vleesetende planten?
Het liefst regenwater of gedemineraliseerd water. Kraanwater bevat kalk en mineralen die de wortels op den duur beschadigen.
Helpen vleesetende planten tegen fruitvliegjes en muggen?
Een beetje. Vooral Vetblad en Zonnedauw vangen kleine vliegjes zoals fruitvliegjes en rouwmuggen. Een echte plaag los je er niet mee op, maar elke gevangen vlieg is er een minder.
Welke vleesetende plant is makkelijk te verzorgen?
De Kaapse zonnedauw en Vetblad zijn vrij makkelijk en kunnen wel tegen een foutje. De Venusvliegenvanger is bekend, maar vraagt wat meer aandacht omdat hij een koele winterrust nodig heeft.
Waarom wordt mijn Venusvliegenvanger zwart?
Elke val kan maar een paar keer dichtklappen en sterft daarna af. Ook in de herfst verkleuren de vallen omdat de plant in rust gaat. Worden veel bladeren tegelijk zwart, check dan of je regenwater geeft en of de plant genoeg licht krijgt.
Hebben vleesetende planten winterrust nodig?
Dat hangt af van de soort. De Venusvliegenvanger en Trompetbekerplant hebben in de winter een koele plek nodig. Kaapse zonnedauw en de Bekerplant kunnen het hele jaar in de huiskamer blijven.
Kun je vleesetende planten buiten zetten?
In de zomer wel. De Venusvliegenvanger, Trompetbekerplant en veel soorten Zonnedauw doen het goed op een lichte, beschutte plek buiten. De tropische Bekerplant blijft liever binnen.
Zijn er gevaarlijke vleesetende planten voor mensen?
Nee. Geen enkele vleesetende plant is gevaarlijk voor mensen. Ze vangen vooral insecten en zijn daar ook op gebouwd: de vallen zijn klein en de verteringssappen werken te traag en te zwak om de huid te beschadigen. Geen paniek dus.